Autonomos

Dîroka Kantona Ticinoyê bi sedsalan di navbera serdestîya Mîlanoyê û Konfederasyona Swîsreyê de pêk hatîye. Piştî pêvajoya serdema Napolyon, gelê herêmê bi slogana “azad û swîsrî” rêya xwe sîyasî diyar kirîye û tevlî Swîsreyê bûye. Îro kanton bi sîstema xwe ya parlamenterîyê û mekanîzmayên xurt ên demokrasiya rasterast tê birêvebirin. …

Di vê dema ku modela netew-dewleta navendîparêz di nava krîzên aborî û çandî de ye tecrûbeyên ji kantonan a Swîsreyê û welatên xweser ên wekî Katalonyayê nîşan didin ku siberoja bihevrejîyana neteweyan encax dikare bi paradîgmayeke nû bi rengekî aram pêk were Di destpêka sedsala 21ê de, cîhan rûbirûyî paradoksekê ye ku felsefeya …

Quebec ku piştî “Şoreşa Bêdeng” ji bo parastina nasnameya xwe ya çandî berê xwe da reformên kûr ên modern, îro bi rêya sîstemeke asîmetrîk di nava Kanadayê de xwedî statûyeke nîv-dewletî ye. Herêm bi sepandina hişk a Qanûna 101 û 96an zimanê fransî wekî tekane zimanê fermî diparêze û bi …

Nasnameya kolektîf a Glarusê ji sedsala 13an ve bi pêşketina komên gundî û hevkarîya wan a aborî re teşe girt; niştecîyên herêmê ji bo birêvebirina mêrg û zeviyan û parastina li hember lehîyan meclîsên herêmî yên bi navê tagwen ava kirin. Ev rêxistina civakî paşê rê li ber derketina meclîsa …

Nakokiyên di navbera hikumeta federal a Kanadayê û Albertayê de bi polîtîkaya Partiya Yekbûyî ya Mihefezekar (UCP) re ket qonaxeke gelekî krîtîk. Pêvajoya ku bi pejirandina Qanûna Serweriya Albertayê dest pê kir, rê li ber wê yekê vekir ku rêveberiya herêmî midaxaleyên federal ên di karûbarên navxweyî de asteng bike. …

Tîrola Başûr ku piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn ji bin rêveberiya Awistiryayê hate veqetandin û di bin rejîma faşîst a Îtalyayê de rastî siyaseteke tund a asîmilasyonê hat, îro bi rêya sîstema “kotaya zimanî” û dabeşkirina erkê mînakeke serkeftî ya xwerêveberiya etnîkî ye. Herêm bi ragirtina 90%ê bacên xwe di …

DOSYEYA TAYBET | AUTONOMOS Aland: “Dewlet di nava Dewletê de” Otonomiya zimanî, civakeke demîlîtarîzekirî û mafê welatîbûna herêmî ku 100 sal in zimanê swêdî diparêze. Gotarê Bixwîne PDF Daxîne (3.2 MB) Di cîhana siyasî ya îro de çareserkirina nakokiyên neteweyî û pirsên serweriyê piranî bi şer, wêranî û guherandina bi …

21 tîrmehê Roja Neteweyî ya Belçîkayê ye. Ev roj ne tenê bîranîna hilbijartina Qralê yekemîn, Leopold I di sala 1831’an de ye, lê di heman demê de nîşana destpêka dewleteke nû ya serbixwe ye. Belçîka nêzîkî du sedsalan ji welatekî navendîparêz veguherîye yek ji dewleteke herî pêşketî yê federal.   Piştî têkçûna Împaratoriya Napolyon, …

Kantona Zugê li bakur û rojhilat xwe digihîjîne sînorên Kantona Zurichê û li başûr û rojava jî bi kantonên Schwyz û Luzernê re cîran e. Erdên kantonê bi giranî li dora Gola Zugê (Zugersee) û Gola Ägerîyê (Ägerisee) ne. Gola Zugê ji alîyê fîzîkî ve kantonê dabeşî du beşan dike; …

Dadgeha Edaletê ya Yekîtiya Ewrûpayê (CJEU) biryareke dîrokî da û Qanûna Efûyê ya Katalonyayê ya 2024an pejirand. Vê biryarê ku li dijî daxwazên mixalefeta Îspanyayê ye, nîşan da ku qanûna efûyê li gorî pîvanên hiqûqa Ewrûpayê ye. Ev pêngav ne tenê wekî serkeftineke hiqûqî, lê wekî rûpelek nû ya ku …

Piştî guftûgo û nîqaşên bi dûv Brexitê, Brîtanya, Yekîtiya Ewrûpayê û Îspanya li ser meseleya Cebelîtariqê li hev kirin. Li gorî peymanê, kontrolên rojane yên sînorê di navbera Îspanya û Cebelîtariqê de hatin rakirin. Tê payîn ku bi vê gavê tevgera rojane ya bi hezaran karkeran û bazirganî hêsantir bibe …

Giravên Bahamayan îro 53. salvegera serxwebûna xwe ya ji Brîtanyayê pîroz dike. Welatê ku di 10ê tîrmeha 1973an de serweriya xwe ragihand, îro wekî dewleteke bi îstikrar û halxweş a herêma Karayîbê balê dikişîne.    Îro, 10ê tîrmeha 2026an, li Giravên Bahamayan coş û şahiyeke mezin heye. Gelê Bahamayan 53 …

Başûrê Sûdanê di 9ê tîrmeha 2011an de, piştî şerê bi salan û referandûmeke dîrokî, bû dewleteke serbixwe. Lê piştî du salan welat ket nav şerê navxweyî û heta îro bi pirsgirêkên ewlehî, aborî û mirovî re rû bi rû ye. Salvegera serxwebûnê di heman demê de bîranîna fedakariyên ku ji …

Schwyz kantoneke li navenda Swîsreyê ye û ev taybetî ne tenê di alîyê cografîk de ye lê belê di dîroka avakirina welêt de jî roleke navendî lîstîye. Rola kantonê ya di avakirina Swîsreyê de sereke ye û Swîsreya ku bi almanî wekî “Schweiz” tê binavkirin, navê xwe ji Schwyzê girtîye. …

Di sala 1763an de, piştî serkeftina Brîtanyayê di Şerê Heft Salan de, têkiliyên navbera hukûmeta Brîtanyê û 13 koloniyên wê yên li Amerîkaya Bakur gav bi gav xera bûn. Parlamentoya Brîtanyayê bi armanca dabînkirina mesrefên parastinê qanûn û bacên nû derxist. Gelê koloniyan van biryaran wek zordestîyê nirxandin û nerazîbûn …

1ê tîrmehê salvegera herî krîtîk a dîroka nûjen a Hong Kongê ye. Di 1ê tîrmeha 1997’an de, li gorî peymana navbera London û Pekînê, serweriya Hong Kongê piştî 156 salên desthilatdarîya Brîtanyayê derbasî Komara Gel a Çînê bû. Ev rûdan ku wekî dawîya teqez a Împaratorîya Brîtanî ya li herêma …

Prosesa ku di 1ê tîrmeha 1867an de bi yekbûna çar parêzgehan û avabûna Konfederasyona Kanadayê dest pê kir, piştî sedsal şûn de bi dawî bû. Bi Qanûna Destûra Bingehîn a sala 1982an  Kanada bû xwedî serweriyeke tam. Ev dîroka ku ji Konferansên Quebec û Londonê heta Statûya Westminsterê ya 1931an dirêj …

Nidwalden wekî sê cîranên xwe (Obwalden, Uri, Schwyz) kantoneke biçûk a almanîaxêf e û li navenda Swîsreyê ye. Piranîya erdên Nidwaldenê ji beşeke Çîyayên Alpan (Unterwaldner Voralpen) pêk tê. Lêbelê çiyayê herî bilind a li Nidwaldenê Rotstöckli (2901 mêtro) ye ku beşeke Alpên Uriyeyê ye. Gelî û çîyayên vê kantonê …

Gelo mirovên ku bi çar zimanên cuda diaxivin û xwedî çandên cihê ne, çawa dikarin bêyî asîmîlasyonê di bin heman alê de bijîn? Ev gotar li ser kakilê “Neteweya Îradeyê” radiweste û nîşan dide ku federalîzm, demokrasiya rasterast û sîstema perwerdehiyê çawa Swîsreyê dike modeleke serkeftî. Swîsre bi çar zimanên …

Dîroka Obwaldenê ya wekî erdeke xwedî nasnameya xweser di sedsala 14. de dest pê dike. Herêm berîya vê demê parçeyeke Mîrektîya Burgûndîyayê bûye û paşê ketîye bin kontrola Împaratorîya Roma-Cermen. Serdestên Habsbûrgan di sala 1291an de hin malmezinên li herêmê bi rengekî hiqûkî nas kirine û ev jî bûye bingeha …

12ê Hezîranê li Fîlîpînan wek Roja Serxwebûnê tê pîrozkirin. Gelê Fîlîpînan piştî şoreşek li dijî desthilatdariya Îspanyayê di 1898an de serxwebûna xwe ragihand. Lê piştî vê yekê welat ket bin kontrola Amerîkayê û têkoşîna ji bo azadiyê dewam kir. Roja Serxwebûnê îro wek sembola berxwedan û têkoşîna gelê Fîlîpînan li …