Autonomos

Kantona Uriyê Uri tevlî sê kantonên cîran, bi sedan salan berê mora xwe li bin peymana hevkarîyê xistîye ku rêya Swîsreya serbixwe vekirîye. PROFÎL Nifûs: 38, 533 Rûzemîn: 1076, 53 km² Paytext: Altdorf Zimanê fermî: Almanî Tevlîbûna Swîsreyê: 1291 Kantona Uriyê li navenda Swîsreyê cih digire û herêmeke almanîaxêf e. Navê kantonê ji …

Tevî hemû zextên sîyasî, leşkerî û aborî, 92.73% dengên ‘Erê’ di hişê gel de wekî îradeya serxwebûnê cî girt. 9 sal piştî referandûmê pirsa sereke ev e: Ev îradeya dîrokî çawa dikare veguhere stratejîyeke hevpar a neteweyî?” Referandûma 25ê îlona 2017an a başûrê Kurdistanê ji dengdanek normal zêdetir, xwenîşandana îradeya …

Sofya ku bi sedan salan di bin desthilatîya Împaratorîya Osmanî de mabû, di sala 1878an de hat rizgarkirin û salek paşê bû paytexta Bûlgaristanê. Piştî vê pêvajoya dîrokî û avakirina mîrektîyeke di asta polîtîk de bi ser osmanîyan ve dihate hesibandin, Bûlgaristanê di 1908an de serxwebûna xwe ragihand. Bûlgaristan berî …

Cara yekem e di dîroka Brîtanyayê de ku hikumetên neteweperest ên Skotland, Welatê Galê û bakurê Îrlandayê li hemberî navendparêzîya hikumeta li Londonê hatin cem hev. Lîderên her sê welatan bi deklarasyoneke hevpar daxwaz kirin ku mafê çarenûsî, referandum û guherîna destûrî bikeve bin kontrola gelên wan. Rêberên partîyên neteweperest …

📌 PROFÎL: NASNAMEYA WELÊT Nifûs: 5.550.000 (2024) Zimanên Fermî: Îngilîzî (96,8%), skotî (1,9%), galîkî (1,3%) Rûber: 78.782 km² Paytext: Edînbûrg Statû: Herêma Xweser (1999) Skotlanda ku di sala 1999an de piştî nêzîkî 300 salan ji nû ve bû xwedî parlamentoya xwe ya herêmî, îro bi modela xwe ya “devolution”ê û nîqaşên …

PROFÎL  Nifûs: 206.730 Rûzemîn: 7105.30 km² Paytext: Chur Zimanê fermî: Almanî, romanşî, îtalyanî Tevlîbûna Swîsreyê: 1803 Grisons (bi almanî Graubünden, bi romanşî Grischun) kantoneke çiyayî ya li rojhilatê Swîsreyê ye û yekane herêma sêzimanî (almanî, îtalyanî û romanşî) ya welêt pêk tîne. Navê kantonê di bingeha xwe de ji “Hevbendiya …

Li Îspanyayê nîqaşên li ser nûkirina Statuya Otonomiyê ya Welatê Baskê careke din dikeve rojeva sereke. Partiyên baskî (PNV û EH Bildu) daxwazê dikin ku têkiliya bi Madrîdê re li ser bingeha konfederalîzmê ji nû ve bê sazkirin û gelê baskî wekî “netewe” bê naskirin. Ev daxwaz ne nû ye: …

Dîroka Kantona Ticinoyê bi sedsalan di navbera serdestîya Mîlanoyê û Konfederasyona Swîsreyê de pêk hatîye. Piştî pêvajoya serdema Napolyon, gelê herêmê bi slogana “azad û swîsrî” rêya xwe sîyasî diyar kirîye û tevlî Swîsreyê bûye. Îro kanton bi sîstema xwe ya parlamenterîyê û mekanîzmayên xurt ên demokrasiya rasterast tê birêvebirin. …

Di vê dema ku modela netew-dewleta navendîparêz di nava krîzên aborî û çandî de ye tecrûbeyên ji kantonan a Swîsreyê û welatên xweser ên wekî Katalonyayê nîşan didin ku siberoja bihevrejîyana neteweyan encax dikare bi paradîgmayeke nû bi rengekî aram pêk were Di destpêka sedsala 21ê de, cîhan rûbirûyî paradoksekê ye ku felsefeya …

Quebec ku piştî “Şoreşa Bêdeng” ji bo parastina nasnameya xwe ya çandî berê xwe da reformên kûr ên modern, îro bi rêya sîstemeke asîmetrîk di nava Kanadayê de xwedî statûyeke nîv-dewletî ye. Herêm bi sepandina hişk a Qanûna 101 û 96an zimanê fransî wekî tekane zimanê fermî diparêze û bi …

Nasnameya kolektîf a Glarusê ji sedsala 13an ve bi pêşketina komên gundî û hevkarîya wan a aborî re teşe girt; niştecîyên herêmê ji bo birêvebirina mêrg û zeviyan û parastina li hember lehîyan meclîsên herêmî yên bi navê tagwen ava kirin. Ev rêxistina civakî paşê rê li ber derketina meclîsa …

Nakokiyên di navbera hikumeta federal a Kanadayê û Albertayê de bi polîtîkaya Partiya Yekbûyî ya Mihefezekar (UCP) re ket qonaxeke gelekî krîtîk. Pêvajoya ku bi pejirandina Qanûna Serweriya Albertayê dest pê kir, rê li ber wê yekê vekir ku rêveberiya herêmî midaxaleyên federal ên di karûbarên navxweyî de asteng bike. …

Tîrola Başûr ku piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn ji bin rêveberiya Awistiryayê hate veqetandin û di bin rejîma faşîst a Îtalyayê de rastî siyaseteke tund a asîmilasyonê hat, îro bi rêya sîstema “kotaya zimanî” û dabeşkirina erkê mînakeke serkeftî ya xwerêveberiya etnîkî ye. Herêm bi ragirtina 90%ê bacên xwe di …

DOSYEYA TAYBET | AUTONOMOS Aland: “Dewlet di nava Dewletê de” Otonomiya zimanî, civakeke demîlîtarîzekirî û mafê welatîbûna herêmî ku 100 sal in zimanê swêdî diparêze. Gotarê Bixwîne PDF Daxîne (3.2 MB) Di cîhana siyasî ya îro de çareserkirina nakokiyên neteweyî û pirsên serweriyê piranî bi şer, wêranî û guherandina bi …

21 tîrmehê Roja Neteweyî ya Belçîkayê ye. Ev roj ne tenê bîranîna hilbijartina Qralê yekemîn, Leopold I di sala 1831’an de ye, lê di heman demê de nîşana destpêka dewleteke nû ya serbixwe ye. Belçîka nêzîkî du sedsalan ji welatekî navendîparêz veguherîye yek ji dewleteke herî pêşketî yê federal.   Piştî têkçûna Împaratoriya Napolyon, …

Kantona Zugê li bakur û rojhilat xwe digihîjîne sînorên Kantona Zurichê û li başûr û rojava jî bi kantonên Schwyz û Luzernê re cîran e. Erdên kantonê bi giranî li dora Gola Zugê (Zugersee) û Gola Ägerîyê (Ägerisee) ne. Gola Zugê ji alîyê fîzîkî ve kantonê dabeşî du beşan dike; …

Dadgeha Edaletê ya Yekîtiya Ewrûpayê (CJEU) biryareke dîrokî da û Qanûna Efûyê ya Katalonyayê ya 2024an pejirand. Vê biryarê ku li dijî daxwazên mixalefeta Îspanyayê ye, nîşan da ku qanûna efûyê li gorî pîvanên hiqûqa Ewrûpayê ye. Ev pêngav ne tenê wekî serkeftineke hiqûqî, lê wekî rûpelek nû ya ku …

Piştî guftûgo û nîqaşên bi dûv Brexitê, Brîtanya, Yekîtiya Ewrûpayê û Îspanya li ser meseleya Cebelîtariqê li hev kirin. Li gorî peymanê, kontrolên rojane yên sînorê di navbera Îspanya û Cebelîtariqê de hatin rakirin. Tê payîn ku bi vê gavê tevgera rojane ya bi hezaran karkeran û bazirganî hêsantir bibe …

Giravên Bahamayan îro 53. salvegera serxwebûna xwe ya ji Brîtanyayê pîroz dike. Welatê ku di 10ê tîrmeha 1973an de serweriya xwe ragihand, îro wekî dewleteke bi îstikrar û halxweş a herêma Karayîbê balê dikişîne.    Îro, 10ê tîrmeha 2026an, li Giravên Bahamayan coş û şahiyeke mezin heye. Gelê Bahamayan 53 …

Başûrê Sûdanê di 9ê tîrmeha 2011an de, piştî şerê bi salan û referandûmeke dîrokî, bû dewleteke serbixwe. Lê piştî du salan welat ket nav şerê navxweyî û heta îro bi pirsgirêkên ewlehî, aborî û mirovî re rû bi rû ye. Salvegera serxwebûnê di heman demê de bîranîna fedakariyên ku ji …

Schwyz kantoneke li navenda Swîsreyê ye û ev taybetî ne tenê di alîyê cografîk de ye lê belê di dîroka avakirina welêt de jî roleke navendî lîstîye. Rola kantonê ya di avakirina Swîsreyê de sereke ye û Swîsreya ku bi almanî wekî “Schweiz” tê binavkirin, navê xwe ji Schwyzê girtîye. …