PROFÎL  Nifûs: 206.730 Rûzemîn: 7105.30 km² Paytext: Chur Zimanê fermî: Almanî Tevlîbûna Swîsreyê: 1803 Grisons (bi almanî Graubünden, bi romanşî Grischun) kantoneke çiyayî ya li rojhilatê Swîsreyê ye û yekane herêma sêzimanî (almanî, îtalyanî û romanşî) ya welêt pêk tîne. Navê kantonê di bingeha xwe de ji “Hevbendiya Gewr” (Grauer …

Li Îspanyayê nîqaşên li ser nûkirina Statuya Otonomiyê ya Welatê Baskê careke din dikeve rojeva sereke. Partiyên baskî (PNV û EH Bildu) daxwazê dikin ku têkiliya bi Madrîdê re li ser bingeha konfederalîzmê ji nû ve bê sazkirin û gelê baskî wekî “netewe” bê naskirin. Ev daxwaz ne nû ye: …

📌 Notê Edîtor: Ev bersiva Hogir Berbir e li ser nivîsa Firat Aydinkaya ya bi sernavê “Siyaseta sivîl hat dewletîkirin, kurdîtîya antî-kolonyal têk çû” (Infowelat, 09/09/2026). Em her du nivîsan bi hev re pêşkêş dikin da ku xwendevan nîqaşê bi tevahî bişopînin. 👉 → Nivîsa Firat Aydinkaya bixwîne Nîqaşên dawî …

  📌 Xalên Sereke yên Analîzê • Dewletîkirina Amûran: Dema terka amûrên şer hat kirin, di cihê wan de amûrên sivîl û neteweyî nehatin danîn; amûrên siyasî rasterast hatin dewletîkirin an ji bo berjewendiyên dewletê hatin îpotekkirin. • Têkçûna Siyasetê Amûrên siyasî hatin dewletîkirin, loma jî derfeta pêkanîna siyaseta sivîl di …

Dîroka Kantona Ticinoyê bi sedsalan di navbera serdestîya Mîlanoyê û Konfederasyona Swîsreyê de pêk hatîye. Piştî pêvajoya serdema Napolyon, gelê herêmê bi slogana “azad û swîsrî” rêya xwe sîyasî diyar kirîye û tevlî Swîsreyê bûye. Îro kanton bi sîstema xwe ya parlamenterîyê û mekanîzmayên xurt ên demokrasiya rasterast tê birêvebirin. …

Di vê dema ku modela netew-dewleta navendîparêz di nava krîzên aborî û çandî de ye tecrûbeyên ji kantonan a Swîsreyê û welatên xweser ên wekî Katalonyayê nîşan didin ku siberoja bihevrejîyana neteweyan encax dikare bi paradîgmayeke nû bi rengekî aram pêk were Di destpêka sedsala 21ê de, cîhan rûbirûyî paradoksekê ye ku felsefeya …

Quebec ku piştî “Şoreşa Bêdeng” ji bo parastina nasnameya xwe ya çandî berê xwe da reformên kûr ên modern, îro bi rêya sîstemeke asîmetrîk di nava Kanadayê de xwedî statûyeke nîv-dewletî ye. Herêm bi sepandina hişk a Qanûna 101 û 96an zimanê fransî wekî tekane zimanê fermî diparêze û bi …

Nasnameya kolektîf a Glarusê ji sedsala 13an ve bi pêşketina komên gundî û hevkarîya wan a aborî re teşe girt; niştecîyên herêmê ji bo birêvebirina mêrg û zeviyan û parastina li hember lehîyan meclîsên herêmî yên bi navê tagwen ava kirin. Ev rêxistina civakî paşê rê li ber derketina meclîsa …

Nakokiyên di navbera hikumeta federal a Kanadayê û Albertayê de bi polîtîkaya Partiya Yekbûyî ya Mihefezekar (UCP) re ket qonaxeke gelekî krîtîk. Pêvajoya ku bi pejirandina Qanûna Serweriya Albertayê dest pê kir, rê li ber wê yekê vekir ku rêveberiya herêmî midaxaleyên federal ên di karûbarên navxweyî de asteng bike. …

Tîrola Başûr ku piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn ji bin rêveberiya Awistiryayê hate veqetandin û di bin rejîma faşîst a Îtalyayê de rastî siyaseteke tund a asîmilasyonê hat, îro bi rêya sîstema “kotaya zimanî” û dabeşkirina erkê mînakeke serkeftî ya xwerêveberiya etnîkî ye. Herêm bi ragirtina 90%ê bacên xwe di …

DOSYEYA TAYBET | AUTONOMOS Aland: “Dewlet di nava Dewletê de” Otonomiya zimanî, civakeke demîlîtarîzekirî û mafê welatîbûna herêmî ku 100 sal in zimanê swêdî diparêze. Gotarê Bixwîne PDF Daxîne (3.2 MB) Di cîhana siyasî ya îro de çareserkirina nakokiyên neteweyî û pirsên serweriyê piranî bi şer, wêranî û guherandina bi …

21 tîrmehê Roja Neteweyî ya Belçîkayê ye. Ev roj ne tenê bîranîna hilbijartina Qralê yekemîn, Leopold I di sala 1831’an de ye, lê di heman demê de nîşana destpêka dewleteke nû ya serbixwe ye. Belçîka nêzîkî du sedsalan ji welatekî navendîparêz veguherîye yek ji dewleteke herî pêşketî yê federal.   Piştî têkçûna Împaratoriya Napolyon, …

Kantona Zugê li bakur û rojhilat xwe digihîjîne sînorên Kantona Zurichê û li başûr û rojava jî bi kantonên Schwyz û Luzernê re cîran e. Erdên kantonê bi giranî li dora Gola Zugê (Zugersee) û Gola Ägerîyê (Ägerisee) ne. Gola Zugê ji alîyê fîzîkî ve kantonê dabeşî du beşan dike; …

Yekemîn Foruma Navneteweyî ya Xebatên Kurdî ku bi hevkariya Mala Kurdan û Akademîya Cûdî hate organîzekirin, li Swîsreyê bi dawî bû. Di forumê de akademîsyen, zimanzan û lêkolînerên navdar hatin cem hev û li ser jeopolîtîk, nasnameya diyasporayê û standardkirina zimanê kurdî nîqaşên giring kirin. Di forumê de bal hate …

21 pirtûkên hîndekariya kurdî yên ku ji aliyê Komeleya Hîndekariya Kurdî ve hatine amadekirin, bi fermî ketin nava Helveticatê ku kataloga Pirtûkxaneya Neteweyî ya Swîsreyê ye. Ev pirtûkên ku ji bo 11 salên perwerdeya zarokan hatine amadekirin, êdî wekî parçeyek ji mîrateya çandî ya Swîsreyê tên parastin. 21 pirtûkên hîndekariya …

Dadgeha Edaletê ya Yekîtiya Ewrûpayê (CJEU) biryareke dîrokî da û Qanûna Efûyê ya Katalonyayê ya 2024an pejirand. Vê biryarê ku li dijî daxwazên mixalefeta Îspanyayê ye, nîşan da ku qanûna efûyê li gorî pîvanên hiqûqa Ewrûpayê ye. Ev pêngav ne tenê wekî serkeftineke hiqûqî, lê wekî rûpelek nû ya ku …

Piştî guftûgo û nîqaşên bi dûv Brexitê, Brîtanya, Yekîtiya Ewrûpayê û Îspanya li ser meseleya Cebelîtariqê li hev kirin. Li gorî peymanê, kontrolên rojane yên sînorê di navbera Îspanya û Cebelîtariqê de hatin rakirin. Tê payîn ku bi vê gavê tevgera rojane ya bi hezaran karkeran û bazirganî hêsantir bibe …

Partîya populîst a Brîtanyayê, Reform UK, pêşnîyazeke qanûnî ya nû pêşkêş kir ku bikaranîna zimanên wekî îrlandî, galîkî (galîkîya Skotlandê) û kornî li ser belavokên hilbijartinê qedexe dike. Li gorî nûçeya taybet a ku ji alîyê malpera www.bylinetimes.com ve hatîye weşandin, namzed û partîyên sîyasî yên ku van zimananbi kar …

Hikumeta Çînê Dibistana Bilind a Pîşeyî ya Hungkar Dorje ku 17 sal in perwerdehiya çand, huner û zimanê tîbetî dida, girt. Ev girtin di çarçoveya polîtîkaya nû ya Çînê ya “Tenê bi Mandarînî (çînî) Perwerde” de pêk hat. Ev jî li Tîbetê bû sedema berteke mezin a gel. Di çarçoveya …

Civaka Flaman a Belçîkayê, îro 11ê tîrmehê, wekî Roja Cejna Neteweyî ya Civaka Flaman pîroz dike. Ev roj ku wekî salvegera Serkeftina Şerê Çenberên Zêrîn (1302) tê qebûlkirin, di sala 1973’an de bi fermî hat pejirandin. Di vê rojê de, sazî û dezgehên fermî yên hikumeta herêmî betlaneyê dikin û …

Giravên Bahamayan îro 53. salvegera serxwebûna xwe ya ji Brîtanyayê pîroz dike. Welatê ku di 10ê tîrmeha 1973an de serweriya xwe ragihand, îro wekî dewleteke bi îstikrar û halxweş a herêma Karayîbê balê dikişîne.    Îro, 10ê tîrmeha 2026an, li Giravên Bahamayan coş û şahiyeke mezin heye. Gelê Bahamayan 53 …