Arşîvên Tag: swîsre

Dîroka Kantona Ticinoyê bi sedsalan di navbera serdestîya Mîlanoyê û Konfederasyona Swîsreyê de pêk hatîye. Piştî pêvajoya serdema Napolyon, gelê herêmê bi slogana “azad û swîsrî” rêya xwe sîyasî diyar kirîye û tevlî Swîsreyê bûye. Îro kanton bi sîstema xwe ya parlamenterîyê û mekanîzmayên xurt ên demokrasiya rasterast tê birêvebirin. …

Di vê dema ku modela netew-dewleta navendîparêz di nava krîzên aborî û çandî de ye tecrûbeyên ji kantonan a Swîsreyê û welatên xweser ên wekî Katalonyayê nîşan didin ku siberoja bihevrejîyana neteweyan encax dikare bi paradîgmayeke nû bi rengekî aram pêk were Di destpêka sedsala 21ê de, cîhan rûbirûyî paradoksekê ye ku felsefeya …

Nasnameya kolektîf a Glarusê ji sedsala 13an ve bi pêşketina komên gundî û hevkarîya wan a aborî re teşe girt; niştecîyên herêmê ji bo birêvebirina mêrg û zeviyan û parastina li hember lehîyan meclîsên herêmî yên bi navê tagwen ava kirin. Ev rêxistina civakî paşê rê li ber derketina meclîsa …

Kantona Zugê li bakur û rojhilat xwe digihîjîne sînorên Kantona Zurichê û li başûr û rojava jî bi kantonên Schwyz û Luzernê re cîran e. Erdên kantonê bi giranî li dora Gola Zugê (Zugersee) û Gola Ägerîyê (Ägerisee) ne. Gola Zugê ji alîyê fîzîkî ve kantonê dabeşî du beşan dike; …

Yekemîn Foruma Navneteweyî ya Xebatên Kurdî ku bi hevkariya Mala Kurdan û Akademîya Cûdî hate organîzekirin, li Swîsreyê bi dawî bû. Di forumê de akademîsyen, zimanzan û lêkolînerên navdar hatin cem hev û li ser jeopolîtîk, nasnameya diyasporayê û standardkirina zimanê kurdî nîqaşên giring kirin. Di forumê de bal hate …

21 pirtûkên hîndekariya kurdî yên ku ji aliyê Komeleya Hîndekariya Kurdî ve hatine amadekirin, bi fermî ketin nava Helveticatê ku kataloga Pirtûkxaneya Neteweyî ya Swîsreyê ye. Ev pirtûkên ku ji bo 11 salên perwerdeya zarokan hatine amadekirin, êdî wekî parçeyek ji mîrateya çandî ya Swîsreyê tên parastin. 21 pirtûkên hîndekariya …

Schwyz kantoneke li navenda Swîsreyê ye û ev taybetî ne tenê di alîyê cografîk de ye lê belê di dîroka avakirina welêt de jî roleke navendî lîstîye. Rola kantonê ya di avakirina Swîsreyê de sereke ye û Swîsreya ku bi almanî wekî “Schweiz” tê binavkirin, navê xwe ji Schwyzê girtîye. …

Hesen Huseyîn Deniz Li bajarê Zurichê yê Swîsreyê, sala hîndekariya kurdî ya 2025-2026an bi şahiyekê bi dawî bû. Komeleya Hîndekariya Kurdî ku ji sala 2008an ve bi dildarî xebatên xwe dimeşîne, îro li kantonên mîna Bern, Baselland, Baselstadt, Luzern û Zurichê dersên kurdî dide zarokan. Bi saya hevkariya Wezareta Çandê …

Nidwalden wekî sê cîranên xwe (Obwalden, Uri, Schwyz) kantoneke biçûk a almanîaxêf e û li navenda Swîsreyê ye. Piranîya erdên Nidwaldenê ji beşeke Çîyayên Alpan (Unterwaldner Voralpen) pêk tê. Lêbelê çiyayê herî bilind a li Nidwaldenê Rotstöckli (2901 mêtro) ye ku beşeke Alpên Uriyeyê ye. Gelî û çîyayên vê kantonê …

Gelo mirovên ku bi çar zimanên cuda diaxivin û xwedî çandên cihê ne, çawa dikarin bêyî asîmîlasyonê di bin heman alê de bijîn? Ev gotar li ser kakilê “Neteweya Îradeyê” radiweste û nîşan dide ku federalîzm, demokrasiya rasterast û sîstema perwerdehiyê çawa Swîsreyê dike modeleke serkeftî. Swîsre bi çar zimanên …

Di referandûma 14ê hezîrana 2026an de, gelê Swîsreyê bi rêjeya %54,8 pêşniyaza Partiya Gel a Swîsreyê (SVP) ya ji bo “bisînorkirina nifûsê di 10 milyonî de” red kir. Nexşeya dengdanê nîşan dide ku herêmên gundewar ên almanîaxêv piştgirî dane vê însîyatîfê, lêbelê bajarên mezin û kantonên fransîaxêv bi piraniyeke mezin …

Kantona Luzernê wekî bajar-dewleta li ser bingeha bajarê Luzernê hatîye damezrandin. Herçî bajarê Luzernê ye, li dora Dêra Luceriayê ku di sala 750î de hatîye avakirin, mezin bûye. Nasnameya bajar gav bi gav ber bi dawîya sedsala 12an derketîye holê û sed sal piştî vê, Habsbûrgan Awusturyayê Luzernê xistine bin …

Piştî veqetîna Basel-Landschaftê û Baselê ji hev, Basel-Landschaftê bû bû nîv-kanton. Nîv-kantona din jî Basel e û her du tevlî hev wekî kantonekê tê pênasekirin. Alozîyên civakî, aborî û siyasî ya di navbera bajar û herêmên gundewar de sebeba vê parçebûnê bû. Parçebûna kantonan a di navbera du alîyan de …

Kantona Bernê di sedsala 14an de bû bajar-dewleta herî bi hêz a li bakurê Çiyayên Alpan. Bern di sedsala 15an de Aargauyê dagir kir û di sedsala 16an de jî Vaudê (Pays de Vaud) tevlî erdên xwe kirin. Di dema Reformasyona dînî de Bern Protestantîyê qebûl kir (1528) û bi …

Dîroka Solothurnê ya Serdema Navîn li ser xeta zimanî ya gallo-romanî (fransîya kevin) û alemanî dest pê dike. Pişt re, almanîya bilind a kevn li erdên herêmê serdest dibe û dibe bingeha nasnameya îro ya kantonê. Di vê serdemê de piranîya dîroka herêmê bi pêşbazîya sîyasî-leşkerî ya Bern û Baselê …

Çavkanîyên nivîskî cara ewil di sala 763an de qala navê “Aargau”yê dikin. Bajarê Aarauyê navenda sereke bûye ku bingeha Mîrektîya Aargauyê pêk anîye. Bajar li dedora sala 1240an de ji alîyê Kontên Kyburg ve hatiye damezrandin û tevlî wan, Kontên Lenzburgê û yên Habsbûrgan li erdên bakurê Aargauyê bûne serdest. …

Reformeke nû ya li Kantona Fribourgê destûrê dide beledîyeyan ku dema ziman ji alîyê % 10 zêdetir nifûsê bê axaftin, bibe fermî. Hinek beledîye tevî bajarê Fribourg vê şertê pêk tînin. Eger ev reform bê qebûl kirin, wê li hin bajar û bajarokên kantonê almanî bibe fermî. Swîsre wekî welatekî …

Fatoş Demirtaş Bajarê Moutierê ya li rojavayê Swîsreyê ji serê salê û vir ve parçeke Kantona Jurayê ye. Moutier berîya 1ê kanûna paşîn a 2026an bi ser Kantona Bernê ve bû. Veqetîna bajêr ji Kantona Bernê bi referandûmekê pêk hat ku çar sal berê hat lidarxistin. Referandûma derbarê qedera polîtîk …

Hewzeya Çemê Rhonê ku ji av û rûbarên diçin ser vî çemî pêk tê, wekî sînorên Kantona Valaisê tê qebûlkirin. Newala Çemê Rhonê, Alpên Pennine û Alpên Berne ku du rêzeçiyayên herî mezin ên kantonê pêk tînin, ji hev vediqetîne. Sebeba ka çima navê Vallais li kantonê hatîye kirin, hebûna …

Pergaleke kanton û beledîyeyan a ji xwe re modela swîsî esas digire, wê destûrê bide komên di nava hev de ne bi rengekî aştîyane bi hev re bijîn û di heman demê de newekhevîtîyên xurt ên di navbera herêmên ji alîyê çavkanîyan ve dewlemend û ên hatine marjînalkirin de ji …

Cengîz Demirtaş  Komîteyeke ji pênc partiyên di Parlamentoya Federal a Swîsreyê de bang li hikumeta welêt kirin ku ji bo parastina kurdên Rojava gav bavêje. Partiyên Swîsreyê ji bo parastina Rojava ketin nava tevgerê. Komîteyek ji pênc partiyên siyasî pêk tê, bang li Swîsreyê kir ji bo geşedanên dawî yên li Sûrîyeyê …